قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازي
519
درة التاج ( فارسى )
صدور كون العلّة بحيث يصدر عنها المعلول است ، و اين متقدم است بر معلول ، و بر اضافت كى عارض ايشان است ، و آن امرى واحد باشد - اگر معلول واحد باشد ، و آن يا ذات علت باشد - اگر لذاتها علت باشد ، - يا حالتى عارض از ان علت - اگر لذاتها علت نباشد و جون معلول متكثر شود آن امر مختلف باشد ، و تكثر ذات علت « 1 » لازم او ، جنانك گذشت . و جائز باشد صدور اشياء كثيره از واحد حقيقى جون بعضى صادر باشد ازو بتوسط صدور بعضى . و با اختلاف آلات ، و قوابل ، و حيثيات و شرائط ممتنع نيست عقلا ، - كى از واحد زائد بر واحد صادر شوذ . و لكن اين بحقيقت صدور نباشد الّا از كثيرى ، نه از واحدى من حيث انّه واحد . و هر علتى مركبه معلول او نيز مركب باشد ، جه بسيط من حيث انّه بسيط اگر « 2 » از مركب من حيث انّه مركّب صادر شوذ يا مستقل باشد يكى از اجزاء آن مركب بعليّت ، يا مستقل نباشد . اگر مستقل باشد بعليت ، معلول مستند نباشد به باقى ، - و الّا برو مجتمع شده باشد دو علت تامه . و اگر مستقل نباشد هيچ يك از آن اجزاء بعلّيّت : يا او را تأثيرى باشد در جيزى از معلول ، يا نباشد ، - اگر او را تأثيرى باشد در جيزى ازو ، نه در كلّ او ، جه مفروض خلاف اينست - معلول مركب باشد ، نه بسيط . و اگر او را تأثير در جيزى ازو نباشد - اگر اجزاء را بأسرها عند الاجتماع امرى حاصل شوذ كى او مؤثر باشد ، آن امر : يا عدمى باشد ، يا وجودى . اگر عدمى باشد مستقل نباشد بتأثير در وجود معلول . و اگر وجودى باشد بسيط باشد ، يا مركب . اگر بسيط باشد كلام در صدور او از اجزاء
--> ( 1 ) - علت او - م . ( 2 ) - اگر بسيط من حيث انه بسيط - م - ط .